मनातील गोंधळ दूर करा,असे व्हा  मानशास्त्रज्ञ  

सकाळ वृत्तसेवा (यिनबझ)
Saturday, 4 July 2020

कोणत्याही प्रकारच्या दीर्घ-तणावामुळे नंतर नैराश्याचे स्वरूप येऊ शकते. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनच्या अहवालावर विश्वास ठेवला गेला तर भारतातील सहा टक्के पेक्षा जास्त लोक या मानसिक समस्येमुळे या न त्या  प्रकारे प्रभावित झाले आहेत.

कोणत्याही प्रकारच्या दीर्घ-तणावामुळे नंतर नैराश्याचे स्वरूप येऊ शकते. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनच्या अहवालावर विश्वास ठेवला गेला तर भारतातील सहा टक्के पेक्षा जास्त लोक या मानसिक समस्येमुळे या न त्या  प्रकारे प्रभावित झाले आहेत.जर आपण संख्या पाहिल्या तर ताणतणावात पीडित लोकसंख्या सात कोटींपेक्षा जास्त आहे. देशातील इतकी मोठी लोकसंख्या मानसिक विकृतीमुळे अनुत्पादक असल्याचे म्हटले जाऊ शकते. यामागील सर्वात मोठे कारण म्हणजे अशा रुग्णांना त्यांची मानसिक समस्यादेखील लक्षात येत नाही. असेही एक कारण आहे की देशात मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचारतज्ज्ञ इत्यादींची तीव्र कमतरता त्यांच्या उपचारासाठी आहे.

मानसशास्त्रज्ञांचे कार्य काय आहे
असे तज्ञ मानसिक असंतुलन किंवा नैराश्याने ग्रस्त लोकांना त्यांच्या अडचणींवर मात करण्यासाठी आणि विचारसरणीची दिशा सामान्य करण्याचा प्रयत्न करतात. ही चिकित्सा वैद्यकीय विज्ञान-आधारित उपचारांसारखी नाही, परंतु हळूहळू त्यांचे वर्तन बदलून म्हणजे विचार, समजून घेण्याची आणि विचार करण्याची प्रक्रिया केली जाते. हे तज्ञ वर्तन सामान्य करण्यात, समायोजन सुधारित करण्यात आणि गमावलेला आत्मविश्वास परत मिळविण्यात देखील मदत करतात.

मानसशास्त्र आणि मनोविश्लेषण यातील फरक
मानसशास्त्र किंवा मानसशास्त्र या विषयाचे उद्दीष्ट मानवी मेंदूद्वारे घेतलेल्या निर्णय आणि वर्तनांचे वेगवेगळ्या परिस्थितीत विश्लेषण करणे आहे. तर मनोविश्लेषण ही एक अशी प्रणाली आहे ज्यामध्ये विशिष्ट पद्धतींमध्ये विशिष्ट पद्धतींचा कसा उपयोग केला जातो हे समजून घेण्यासाठी काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये विशिष्ट पर्यायांमध्ये इतर पर्याय असूनही काही विशिष्ट पद्धती वापरल्या जातात.या वेळी व्यक्तीला निकृष्टपणा / असहायतेच्या भावनेतून मुक्त करण्याचा प्रयत्न केला जातो. समुपदेशन दरम्यान, कोणत्याही सक्तीमुळे दडलेल्या इच्छा आणि आकांक्षामुळे उद्भवणारी उदासीनता समजून घेण्याचा प्रयत्न केला जातो. वस्तुतः बेशुद्ध मनाच्या गोष्टी किंवा आठवणींचे महत्त्व समजून बरे होण्याची दिशा निश्चित केली जाते.

नेमणुका
यासाठी, रुग्णालये, स्वयंसेवी संस्था, थेरपी सेंटर, समुपदेशन केंद्रे, विद्यापीठे, शाळा, औद्योगिक संस्था इ. मध्ये सल्लागार म्हणून नोकरीच्या संधी असू शकतात. या व्यतिरिक्त समाज कल्याण संस्था, संरक्षण क्षेत्र, सामुदायिक आरोग्य केंद्र, कारागृह इत्यादींमध्येही अशा प्रशिक्षित लोकांची नेमणूक केली जाते.करिअरच्या सुरुवातीच्या काळात, प्रख्यात मानसशास्त्रज्ञ / सल्लागारासह राहून बरेच व्यावहारिक प्रशिक्षण दिले जाऊ शकते. हा व्यवसाय पुस्तक शिक्षणाद्वारे शिकला जाऊ शकत नाही, परंतु मानसिक समस्यांपासून ग्रस्त असलेल्या लोकांवर / विविध वाईट सवयी किंवा व्यसनाधीनते इ. इत्यादींच्या उपचारांच्या वेळी. नंतर आपली व्यावसायिक पात्रता इतर प्रकारच्या विशेष अभ्यासक्रमांद्वारे वर्धित केली जाऊ शकते. यानंतर, एक सल्लागार म्हणून स्वतंत्रपणे कार्य करू शकतो.

नोकरीचे अनेक प्रकार आहेत
शिक्षक, मानसशास्त्रीय समुपदेशक, करिअर समुपदेशक, मानसशास्त्रज्ञ, विवाह समुपदेशक, बाल सल्लागार इत्यादी पदांवर काम करण्याची संधी तुम्हाला मिळू शकते. विविध उद्योगांमध्ये अशा लोकांना कल्याण अधिकारी पदावर ठेवले जाते. अशा प्रशिक्षित लोकांना अध्यापनात संधी देखील आहेत.

गुरु मंत्र
या व्यवसायात सॉफ्ट कौशल्यांची अधिक आवश्यकता आहे. उपचारादरम्यान, आत्मविश्वास जिंकणे आणि मानसिकरीत्या अपंग असलेल्या लोकांची सकारात्मक भावना विकसित करणे, त्यांचे दुःख आणि त्रास सामायिक करणे, त्यांच्या समस्या सोडवण्यास मदत करण्यासाठी, त्यांचा आत्मविश्वास पुन्हा जागृत करणे खूप महत्वाचे आहे.म्हणूनच, मोठ्या प्रमाणात, हा व्यवसाय मानवी भावनांचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी आणि कोणत्याही कारणास्तव किंवा अपघाताने मनावर होणारी जखम सहानुभूतीने काढून टाकण्यावर आधारित आहे. त्याचा सकारात्मक प्रभाव रुग्णांमध्ये नवीन आनंदाच्या रूपात आणि आयुष्यात पुढे जाण्याच्या इच्छेच्या रूपात येतो.

प्रशिक्षण
पदवी स्तराचा तीन वर्षाचा बीए (ऑनर्स) अभ्यासक्रम उपलब्ध आहे. नामांकित संस्था प्रवेश परीक्षेद्वारे प्रवेश घेतल्या जातात, तर इतर संस्था बारावी गुणांच्या आधारे तयार केलेल्या गुणवत्ता यादीतून प्रवेश घेतात. हा कोर्स विद्यार्थ्यांना कालांतराने बर्‍याच मानसशास्त्रज्ञांनी विकसित केलेल्या सिद्धांतांसह परिचित करण्याचा प्रयत्न करतो.या अभ्यासक्रमात मानसशास्त्र, सांख्यिकी, समुपदेशनाची ओळख, समुपदेशन मानसशास्त्र, व्यावसायिक मार्गदर्शन, बाल मानसशास्त्र, वर्तणूक विज्ञान, समुपदेशन प्रक्रिया, संशोधन पद्धती इ. वर आधारित कागदपत्रांचा समावेश आहे.

कौशल्य

  • शांत आणि संयमशील व्यक्तिमत्त्व असणे खूप महत्वाचे आहे
  •  मानवी भावनांवर आधारित विचार करण्यात आणि रुग्णाची वागणूक समजून घेण्यात स्वारस्य आहे
  • लोकांना नैराश्यावर मात करण्यात मदत करण्याची आवड
  •  समाज कल्याण भावना
  • मानवी वर्तनाची सैद्धांतिक आणि व्यावहारिक मूलभूत समज
  •  उत्तम संप्रेषण क्षमता
  •  रुग्ण / तणावग्रस्त लोक ऐकण्याची आणि त्यांचे विश्लेषण करण्याची क्षमता
  • दुखापत झालेल्या भावना समजून घेण्याची आणि आत्मविश्वास वाढविण्याची क्षमता

आव्हाने

  • सर्व प्रकारच्या मानसिक ताणतणावामुळे किंवा मानसिक तणावातून ग्रस्त असलेल्या व्यक्तीला उपचारांची वेगवेगळी आव्हाने आहेत
  •  रूग्णांच्या कुटुंबीयांकडून अपेक्षा आहे की ते लवकरात लवकर ठीक करावेत
  •  शासनस्तरावर नोकरीची मर्यादित व्यवस्था
  • अनेकदा खासगी रुग्णालयात आकर्षक पगार मिळत नाही

संस्था

  • दिल्ली विद्यापीठ, दिल्ली
  • 'लखनौ, लखनौ विद्यापीठ
  • अलिगड मुस्लिम विद्यापीठ, अलिगड
  • दयालबाग शैक्षणिक संस्था, आग्रा
  • पटना विद्यापीठ, पटना

Become YINBuzz contributor. Write your stories, publish your photos and videos using Sakal Samvad App (*YINBuzz.com हा तरूणाईसाठीचा खुला डिजिटल फोरम आहे. इथे प्रसिद्ध झालेल्या मतांशी वेबसाईटचे व्यवस्थापन सहमत असेलच; असे नाही.)

Download Samvad App

Related News